Czasownik

Rozdzielność czasowników

Czasowniki pod względem rozdzielności możemy podzielić na:
1. rozdzielnie złożone i nierozdzielnie złożone

aufstehen (wstawać)    /     bekommen (otrzymać)
zurückgehen (wracać)         verstehen (rozumieć)

2. czasowniki z tym samym przedrostkiem, które w zależności od swego znaczenia są rozdzielnie lub też nierozdzielnie złożone

unterhalten (rozmawiać)    /    unterhalten (trzymać pod)
übersetzen (tłumaczyć)           übersetzen (przekładać przez)

3. czasowniki zlożone z dwóch czasowników

spazier gehen (iść na spacer)
stehen bleiben (pozostać)

Ad.1
Czasownik jest rozdzielny gdy:
 Czasownik jest nierozdzielny gdy:
1. Przedrostek ma samodzielne znaczenie, lecz
znaczenie to w złożeniu z czasownikiem niekoniecznie musi być takie samo		 1. Przedrostek nie ma samodzielnego znaczenia
 
bekommen (otrzymywać)
verstehen (rozumieć)
aufstehen (wstawać)
(auf = na)
zurückgehen (wracać) (zurück = z powrotem)
2. Przedrostek jest akcentowany 2. Przedrostek nie jest akcentowany
'auf-stehen 'zurück-gehen be'kommen, ver'stehen
3. W imiesłowie czasu przeszłego otrzymuje przedrostek "ge-" 3. W imiesłowie czasu przeszłego nie ma przerostka "ge-"
aufgestanden, zuruckgekommen bekommen, verstanden


Najczęściej spotykane przedrostki
rozdzielnie złożone: nierozdzielnie złożone :
ab-
absteigen (zsiadać)
an-
ankommen (przybywać)
auf-
aufstehen (wstawać)
aus-
ausfullen (wypelniać)
bei-
beilegen (dołożyć)
mit-
mitnehmen (zabrać)
nach-
nachahmen (naśladować)
vor-
vorschlagen (proponować)
zu-
zumachen (zamykać)
da-
dableiben (pozostawać)
ein-
einladen (zapraszać)
empor-
emporsteigen (wspinać się)
fort-
fortgehen (odchodzić)
her-
herstellen (produkować)
hin-
hinlegen (odłożyć)
los-
losfahren (wyjechać)
nieder-
niedergehen (lądować)
weg-
wegfliegen (odlatywać)
weiter-
weitermachen (kontynuować)
zurück-
zurückgehen (wracać)
zusammen-
zusammenarbeiten (współpracować)
statt-
stattfinden (znajdowć się)
teil-
teilnehmen (brać udział)
 be-
bestellen (zamówić)
ent-
entfuhren (uprowadzić)
ge-
gehoren (należeć)
emp-
empfehlen (polecić)
er-
erzahlen (opowiadać)
miss-
misstrauen (nie ufać)
ver-
verstehen (rozumieć)
zer-
zerstoren (zniszczyć)
de-
demontieren (demontować)
des-
desorganisieren(dezorganizować)
re-
reparieren (reperować)

W zdaniu o szyku prostym i przestawnym przedrostek czasownika rozdzielnie złożonego znajduje się zawsze na jego końcu.

Er steht jeden Tag um 7 Uhr auf.
On wstaje każdego dnia o 7 godzinie.

Er beginnt seine Arbeit um 9 Uhr und deshalb steht er jeden Tag um 7 Uhr auf.
On zaczyna swą pracę o 9 godzinie i dlatego wstaje każdego dnia o 7 godzinie.

Gdy zdania te zawierają czasownik posiłkowy w czasach złożonych lub modalny wówczas czasownik rozdzielnie złożony łączy się z przedrostkiem na końcu zdania.

Er ist am Montag um 7 Uhr aufgestanden.
On wstał w poniedziałek o 7 godzinie.

Er beginnt seine Arbeit um 9 Uhr und deshalb wird er am Montag um 7 Uhr aufstehen.
On zaczyna swą pracę o 9 godzinie i dlatego wstanie w poniedziałek o 7 godzinie.

Er muss jeden Tag um 7 Uhr aufstehen.
On musi każdego dnia wstawac o 7 godzinie.

Er beginnt seine Arbeit um 9 Uhr deshalb muss er jeden Tag um 7 Uhr aufstehen.
On zaczyna swą pracę o 9 godzinie i dlatego musi każdego dnia wstawać o 7 godzinie.

Czasownik rozdzielnie złożony w zdaniach podrzędnych jest również połączony z przedrostkim.

Sie weiss, dass er jeden Tag um 7 Uhr aufsteht.
Sie weiss, dass er jeden Tag um 7 Uhr aufstehen muss.


Ad. 2
W zależności od swego znaczenia czasowniki z poniżej wymienionymi przedrostkami mogą być rozdzielnie lub też nierozdzielnie złożone.

durch-
Er kreuzt den Tekst durch. (przekreślać)
Seine Krankheit durchkreuzt unsere Plane. (pokrzyżować projekt, plan)
über-
Sie setzt das kranke Kind uber. (przesadzać na inne miejsce)
Sie ubersetzt den Tekst. (tlumaczyć, przekładać tekst)
um-
Sie stellt die Vase um. (przestawić)
Sie umstellen das Haus. (obstawiać)
unter-
Sie halt die Tasche unter. (trzymać pod)
Sie unterhalt sich mit ihm lebhaft. (rozmawiać)
wieder-
Sie holt diese Tasche wieder. (ponownie przynieść)
Sie wiederholt den Tekst. (powtarzać)
wider-
Sie scheint wider. (odbijać np. światło)
Ich widerrate dir diese Reise. (odradzać)

Można przyjąć zasadę, że czasowniki mające znaczenie dokładne ze swą treścią są rozdzielnie złożone, a w znaczeniu przenośnym są nierozdzielnie złożone.


Ad. 3
Czasowniki złożone z dwóch czasowników są rozdzielnie złożone i pierwszy z nich umieszczamy na końcu zdania w bezokoliczniku, a drugi odmieniamy zgodnie z podmiotem.

stehen bleiben (stać) Sie bleibt hier stehen.
spazieren gehen
(iść na spacer)		 Sie geht heute mit ihm spazieren.

W połączeniu z czasownikiem modalnym znajduje się on na końcu zdania.

Sie muss hier stehen bleiben.
Sie muss heute mit ihm spazieren gehen.